زايجه طالع مامون نوشته بودند كه فوت او بموضع رقه واقع خواهد شد و ازينجهت هرگز در بلدهء رقه كه داخل عراق عربست اقامت نمىنمود و چون اين سخن بسمع مامون رسيد دانست كه از قضا گزير نيست و دل بر مرگ نهاده در همان چند روز درگذشت و بعد از تقديم لوازم تجهيز و تكفين در طرسوس مدفون گشت ذكر معتصم بالله ابو اسحق محمد بن هارون به اعتقاد فوجى از اعاظم ولادت معتصم در سنهء ثمانين و مائه اتفاق افتاد و او ولد هشتم است از اولاد عباس رضى اللّه عنه و ثامن خلفاء عباسيه است و بعد از فوت مامون بر مسند خلافت نشسته هشت فتح در ايام دولت او بوقوع پيوست و هشت ملك‌زاده از ابناء ملوك عجم در خدمتش كمر بستند و هشت سال و هشت ماه و هشت روز حكومت كرد و در زمان جهانبانى هشت قصر بنا نمود و چهل و هشت سال در دار دنيا بسر برد و هشت پسر و هشت دختر داشت و هشت هزارهزار دينار و هژده هزارهزار درم و هشتاد هزار اسب و هشتاد هزار استر و هشت هزار غلام و هشت هزار جاريه از وى بازماند بنابراين جهات او را خليفهء ثمن مىگفتند و اگر اين اتفاقات موافق واقع باشد در غايت غرابت است و معتصم حاكمى بود معتزلىمذهب در كمال شجاعت و مهابت و آن مقدار قوت داشت كه دو گوسفند را به دو دست خود گرفته نگاه ميداشت تا سلخ ميكردند و شهر سرمن‌راى كه بسامره اشتهار يافته از بناهاى اوست و او اول خليفه است كه غلامان ترك خريده ايشانرا معتبر ساخت و بدينجهت مناصب اكابر عرب روى در نقصان نهاد و فتح عموريه در ايام ايالت او دست داد در تاريخ گزيده مذكور است كه در زمان خلافت معتصم مومنهء در دست رومى گرفتار گشته گفت وا معتصماه رومى بر زبان آورد كه معتصم را بگوى تا بر اسب ابلق خود سوار شده بيايد و ترا از چنگ ما خلاص سازد و منهى اين خبر را بسمع معتصم رسانيده آن خليفه منتقم سوگند خورد كه تا بفرياد آن عورت نرسد به بسط بساط نشاط نپردازد آنگاه در قلب زمستان با سپاه فراوان بجانب روم شتافت و بر قيصر ظفر يافته آن مؤمنه را پيدا كرد و از اسيرى نجات داد گويند كه تمام لشكر معتصم در روز جنگ بر اسبان ابلق سوار شده بودند و عدد آن سپاه به صد و سى هزار مىرسيد و دفع شر بابك خرم‌دين نيز در ايام ايالت معتصم بوقوع انجاميد و معتصم در ماه محرم سنهء سبع و عشرين و ماتين مريض گشته در شهر ربيع الاول همانسال از جهان پرملال انتقال نموده و بوزارتش محمد بن عبد الملك الزيات اشتغال داشت و فضل بن مروان نيز در سلك وزراء معتصم منتظم بود